مخاطب شناسی

 مخاطب شناسی

استاد مربوطه: بهرام بختیاری

ما در زندگی روزمره همواره درحال قضاوت درباره رفتارهای دیگران هستیم ومی خواهیم بدانیم دیگران چه چیزی را دوست دارند، چه کاری را می خواهند انجام دهند و چرا رفتارخاصی را از خود نشان  می دهند. این برداشت ها در بسیاری از موارد هر دو طرف قضاوت کننده وقضاوت شونده را تحت تاثیر قرار میدهد وبر همین اساس نیزبا کسی دوست می شویم یا کسی را برای شغلی انتخاب می کنیم . به عبارت دیگر، درهر یک از این موارد با ادراک دیگران روبرو هستیم .گاهی در درک رفتار دیگران دچار خطا می شویم ودر بعضی مواقع درک رفتار آنان به قدری مشکل می شود که ما را مدتها به خود مشغول می کند.

از آنجا که زندگی ما اجتماعی است وافراد دیگر نقش مهمی را در زندگی ما ایفا می کنند نمی توانیم از درک درست ودقیق رفتار دیگران بی نیاز باشیم.

فرآیند(یا مجموعه فرآیندهای) فعالی را که موجب درک و فهم رفتار دیگران می شود،”ادراک اجتماعی”می نامند.

ادراک اجتماعی اشکال متفاوتی دارد که دو نوع آن مهم تر است: اول می کوشیم احساسات کنونی دیگران را درک کنیم .این اطلاعات معمولاً ازطرق علایم غیرکلامی مانند حالات چهره، وتماس چشمی به دست می آیند.دوم می کوشیم علل ماندگارتری را که در پس رفتار دیگران وجود دارد،بفهمیم . این امر مستلزم کوشش برای فهم انگیزه، قصدو صفات شخصیتی دیگران است واز راه”اسناد” حاصل میگردد .فرآیند پیچیده ای که در آن به مشاهده دیگران می پردازیم وسپس می کوشیم از طریق این اطلاعات اساسی ،علل رفتار آنان را استنباط کنیم.افزون بر این از”شکل گیری برداشت” احساسی که در نخستین تماس با دیگران درذهن ما ایجاد می شود، سخن خواهیم گفت، زیرا ادراک اجتماعی مستلزم تلاش برای شکل دهی برداشت هایی منسجم از دیگران است.برداشت های اولیه نیز بسیار مهم اند ودر تعامل های بعدی با دیگران تأثیر زیادی دارند.

*ارتباط غیر کلامی

در فرآیند ادراک اجتماعی، غالباً مایلیم که از عواطف و احساسات دیگران اطلاع پیدا کنیم،زیرا عوامل زود گذری همچون تغییر خلق، هیجان،خستگی،و بیماری همگی ممکن است بر نحوه تفکر ورفتار اثربگذارند.مثلا بسیاری از افراد وقتی سرحالترند بیشتر میل به کمک به دیگران(نوعی از رفتار اجتماعی)دارند.همچنین اکثر مردم هنگامی که احساس ناراحتی می کنند احتمال بیشتری دارد که بدخلقی کنند و به نحوی دیگران را مورد انتقاد قرار دهند.

برای کسب اطلاع ازاحساسات دیگران،می توان مستقیماً از خود آنان در این باره پرسید،ولی این روش موفقیت آمیز نیست،زیرا چه بسا افرادتمایلی به فاش ساختن احساسات درونی خود نداشته باشند و به صورت فعال (ازطریق کلام)درصدد کتمان آنها برآیندوما را گمراه کنند.درچنین موقعیت هایی به روش غیر مستقیم متوسل می شویم،یعنی توجه خود را به رفتارهای غیر کلامی آنان معطوف    می کنیم.علائم غیرکلامی غالباً اطلاعات ارزشمندی درباره احساسات دیگران دراختیار ما می گذارند.ونقش مهمی دربسیاری از اشکال تعامل اجتماعی،از قبیل جذابیت میان فردی،نفوذ اجتماعی،کمک رسانی،پرخاشگری و تعامل پزشک- بیمار،ایفا می کنند.علاوه بر این،مشکل می توان این علائم را از دید دیگران مخفی نگه داشت. اطلاعاتی که از طریق این رفتارها وعلائم غیر کلامی منتقل می شوند و تفسیری که ما برای این داده ها ارائه میدهیم با عنوان “ارتباط غیرکلامی مطرح می گردد.

*راههای اساسی ارتباط غیر کلامی

یافته های تحقیقی نشان می دهند که اطلاعات مربوط به حالات درونی ما غالباًاز پنج طریق ابراز می شوند:حالات چهره،تماس چشمی،تن صدا،حرکات بدنی وتماس بدنی.

1- حالات چهره: سخنور رومی ،سیسرون بیش از دوهزار سال قبل گفته است:”چهره تصویر روح است”.مقصود وی آن است که هیجانها،احساسات وسایر خصوصیات روحی –روانی انسان غالبا درچهره وی منعکس می شود تحقیقات جدید این مطلب را تایید میکند.در چهره انسان شش هیجان مختلف و اساسی به روشنی از همان سالیان اولیه زندگی تجلی می کنند،که عبارتند از:خشم،ترس،شادی،غم،تعجب آمیخته با ترس و….

2- تماس چشمی:آیا تا کنون با کسی که عینک تیره به چشم دارد گفت وگو کرده اید؟اگر چنین بوده میدانید که این وضعیت چقدر ناراحت کننده است .از آنجا که نمی توانیم چشمان طرف مقابل را ببینیم،از واکنش های او اطلاعی نخواهیم داشت.به جهت اهمیت علائمی که چشمان دیگران برای ما فراهم می آورد، شعرای قدیمی چشم را “پنجره ای برای روح دانسته اند،زیرا غالبا از دریچه ی چشم ،نکات بسیاری درباره احساسات دیگران بدست می آوریم،مثلاً نگاه معمولی و مداوم را نشانه ی محبت و دوستی تفسیر می کنیم.”چشمش را ببین دلش را بخوان”

3- تن صدا:تغییرات و نوسانات درگفتار یکی دیگر از راههای ارتباط غیر کلامی است که علائم”فرا زبانی” نامیده می شود ومعانی متنابهی با خود منتقل می کند. زیرو بمی صدا،بلندی،آهنگ،سرعت،موزون بودن،وتردیدو تامل درکلام اطلاعات خاصی را منتقل  می سازد.اغلب پدرو مادرها از چگونگی گریه کودک متوجه می شوند که گرسنه است از چیزی ناراحت است یا صرفاً بد خلق شده است.در میان بزرگسالان نیز چنین است.حتی یک جمله ساده(مثلا”شما می خواهید به خارج بروید”)با توجه به آهنگ کلمات وتاکید بر ابتدا یا انتهای جمله ،می تواند معانی متعددی(با احساسات متفاوت)مثل پرسش،تعجب،زیرسوال بردن،و خوشحالی را به همراه داشته باشد.

4- زبان بدنی:حالت بدن،حرکات سرو دست،لرزش یا آرامش بدن ونیز جهت گیری بدن همگی در این قسمت مورد نظر  می باشند.هنگامی که سرفرازو موفق از کارمهمی به خانه باز می گردیم وبه بسترمی رویم چگونه می خوابیم؟(احتمالاً دست و پاها کاملاً کشیده و باز).زمانی دیگر را در نظر بگیریم که افسرده و ناکام از امتحان درسی یا کارمهم دیگری به بستر می رویم.احتمالاً دست و پاها جمع شده ومنقبض است.اگر حوادث دیگری را که باعث خشم یا اندوه ما می شود نیز در نظر بگیریم،تصدیق می کنیم که خلق و هیجان های ما در حالت و حرکات بدن انعکاس می یابد.

*ارتباط غیر کلامی در منابع اسلامی

در متون اسلامی نه تنها علائم غیر کلامی بیانگر هیجانات و حالات درونی معرفی شده است بلکه صریحاً زبان حال (علائم غیر کلامی)گویاتر وصادق تر از زبان گفتاری به حساب می آید.در این قسمت آیات وروایاتی ذکر می شود که در آنها تجلی هیجانات مختلف ازطریق علایم غیرکلامی بیان شده ویا علائم غیر کلامی نشانه ی برخی احساسات و حالات درونی معرفی گردیده است.

1- زبان بدنی: بسیاری  از آیات قرآن به ویژه رابطه ی زبان بدنی با حالات و هیجانها را مورد توجه قرار داده است،از جمله:

– رابطه تواضع وحرکات بدنی:خداوند به پیامبر اکرم(ص)خطاب می کند:”بال و پر لطف و رحمتت را برای مومنانی که از تو پیروی می کنند بگستران”.

– حالات چهره و تماس چشمی: در این بخش نیز مواردی را مشاهده می کنیم که در آیات قرآن ارتباط غیر کلامی از طریق حالات چهره و تماس  چشمی(نگاههای مخصوص)بیان شده.

– نگاه های خیره و امیال شهوانی: نگاه های خیره چنان که نشانه ی خشم و خصومت است، اگر ادامه یابد می تواند نشانه امیال شهوانی نیز باشد.آیات قرآن و روایات این امررا متذکر می شوند و با پیشگیری از نگاه ، از مفاسد بعدی پیشگیری می کنند: “به مردان با ایمان بگو دیده ها فرو گیرند و پاکدامنی ورزند که این برای آنان پاکیزه تر است، زیرا خدا به آنچه می کنند آگاه است. و به زنان با ایمان بگو دیدگان خود را از هر نامحرمی فرو گیرند و پاکدامنی ورزند ..”امام صادق (ع) می فرمایند:”نگاه به دنباله ی نگاه اول در قلب انسان شهوت را می رویاند و برای صاحبش موجب فتنه خواهد شد”.

– تن صدا:درباره ی نشانه های منافقان در آیات مختلفی سخن به میان آمده و بر این مطلب تاکید شده که آنان برای همیشه نمی توانند چهره ی درونی خود را مکتوم دارند وخود را از رسوایی بزرگ برهانند:” آیا کسانی که در دلهایشان بیماری است، پنداشتند خدا کینه های شدیدشان را ظاهر نمی سازد “.اشاره به این نکته است که این هیجانهای درونی- واز جمله کینه- کاملاً مهار شدنی نیستند و سرانجام خود را ازطریق علائم غیرکلامی ویا حتی کلامی نشان می دهند.

درباره admin

حتما ببینید

خانواده ایرانی رهنمود پنجم: زندگی شیرین

زندگی شیرین اشاره طراوت و شیرینیِ زندگی، محصول مهارتها و رعایتهای زن و شوهر است. …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *